नेपालका सरकारी अस्पतालहरूमा भिडभाड र अस्तव्यस्त लाइन हुनु आजको ठूलो समस्या बनेको छ। बिरामीहरू बिहानैदेखि लाइनमा बस्दा पनि सहज र छिटो सेवा पाउन सकिरहेका छैनन्। शनिवार र आइतबार जस्ता सार्वजनिक बिदाका दिनहरूमा अस्पतालहरू बन्द हुने वा सेवा सीमित हुने भएकाले बाँकी दिनहरूमा बिरामीको चाप अत्यधिक बढ्न जान्छ। सरकारी अस्पतालको यो भिडभाड र अव्यवस्थाका पछाडि धेरै संरचनात्मक, व्यवस्थापकीय र नीतिगत कारणहरू रहेका छन्
सरकारी अस्पतालहरूमा सेवा लिन आउने बिरामीको संख्याको तुलनामा डाक्टर, नर्स, र प्रशासनिक कर्मचारीको संख्या अत्यन्तै कम छ। जनसंख्या तीव्र गतिमा बढे पनि अस्पतालको भौतिक पूर्वाधार, टिकट काउन्टर, ओपीडी कक्ष, र परीक्षण प्रयोगशाला (ल्याब) हरू पुरानै क्षमतामा चलिरहेका छन्। सीमित काउन्टर र कम जनशक्तिका कारण एउटै प्रक्रियाका लागि घन्टौँसम्म लाइनमा बस्नुपर्ने बाध्यता सिर्जना भएको छ।
शनिबार र आइतबार धेरैजसो सरकारी अस्पतालका नियमित ओपीडी सेवाहरू बन्द हुन्छन् वा सीमित रहन्छन्। दुई दिनसम्म ओपीडी सेवा ठप्प हुँदा बिदाका दिनमा बिरामी परेका वा सेवा लिन नसकेका मानिसहरू सोमबार एकैपटक अस्पताल पुग्छन्। यसले गर्दा सोमबार र हप्ताका सुरुआती दिनहरूमा चाप दोब्बर-तेब्बर हुन पुग्छ। २४ सै घण्टा वा साताको सातै दिन ओपीडी/नियमित सेवा चलाउने स्पष्ट नीति र जनशक्ति नहुनु यसको प्रमुख कारण हो।
आधुनिक समयमा धेरैजसो सेवाहरू डिजिटल भइसके पनि हाम्रा सरकारी अस्पतालहरू अझै पनि परम्परागत कागजी प्रक्रियामा निर्भर छन्। अनलाइन टिकट, डिजिटल टोकन प्रणाली, वा अग्रिम समय लिने व्यवस्था धेरैजसो अस्पतालमा लागू भएकै छैन, र भएका ठाउँमा पनि सर्वसाधारणमा चेतनाको कमी वा प्रविधिको असफलताका कारण प्रभावकारी हुन सकेको छैन। जसले गर्दा हरेक साना कामका लागि (टिकट काट्न, डाक्टर भेट्न, बिल तिर्न, र रिपोर्ट लिन) छुट्टाछुट्टै लाइन बस्नुपर्ने अवस्था छ।
नेपालमा स्वास्थ्य सेवाको तल्लो तह (स्वास्थ्य चौकी, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र, र प्रादेशिक अस्पताल) सुदृढ हुन सकेको छैन। सामान्य रुघाखोकी वा सामान्य जाँचका लागि पनि मानिसहरू सोझै केन्द्रीय वा ठूला सरकारी अस्पतालमा पुग्ने गर्छन्। प्राथमिक तहमा गुणस्तरीय सेवा र औषधि उपलब्ध नहुँदा साना-तिना स्वास्थ्य समस्याका लागि पनि ठूला अस्पतालमै चाप बढ्छ, जसले गर्दा वास्तवमा जटिल उपचार चाहिने बिरामीहरूले पनि लामो लाइनमा सास्ती भोग्नुपर्छ।
सरकारी अस्पतालको प्रशासनिक व्यवस्थापन र कार्यशैलीमा व्यावसायिकताको कमी देखिन्छ। कर्मचारीहरूको समयपालना, कामप्रतिको जिम्मेवारी र सेवाग्राहीमैत्री व्यवहारको कमीले पनि प्रक्रियालाई ढिलो बनाउँछ। अस्पताल प्रशासनले बिरामीको चापलाई ध्यानमा राखेर सेवाको समय बढाउने वा अतिरिक्त काउन्टरहरू थप्ने जस्ता लचिलो योजना बनाउन नसक्दा अव्यवस्था कायमै रहेको छ।
सरकारी अस्पतालको लाइन र अव्यवस्था सुधार गर्नका लागि खाली जनशक्ति थप्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। यसका लागि साताको सातै दिन वा दुई सिफ्ट (बिहान र दिउँसो) मा ओपीडी सेवा सञ्चालन गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ। साथै, अनिवार्य अनलाइन टिकट/टोकन प्रणाली लागू गर्ने, तल्लो तहका स्वास्थ्य चौकीहरूलाई सुदृढ बनाएर प्रेषण प्रणाली कडा बनाउने, र अस्पताल व्यवस्थापनलाई प्रविधिमैत्री एवं जवाफदेही बनाउनु अनिवार्य छ।
