काठमाडौं/नयाँ दिल्ली — भारतमा NEET-UG परीक्षाको प्रश्नपत्र बाहिरिएपछि विपक्षी दल तथा विभिन्न विद्यार्थी संगठनहरू (जस्तै CJP) ले शिक्षा मन्त्रीको राजीनामा माग्दै विशाल प्रदर्शन र विरोध कार्यक्रम जारी राखेका छन्। यता नेपालमा पनि विगतमा SEE र विश्वविद्यालयका परीक्षाहरूमा पटक-पटक प्रश्नपत्र बाहिरिने र धाँधली हुने घटनाले शिक्षा क्षेत्रको विश्वसनीयतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
यस्ता विकृतिलाई अन्त्य गरी शिक्षा प्रणालीमा व्यापक सुधार ल्याउन निम्न अनुसारका ठोस कदमहरू चाल्न आवश्यक देखिन्छ। परम्परागत रूपमा कागजमा प्रश्न छापिने र ओसारपसार गर्दा नै धेरैजसो प्रश्नपत्र लिक हुने गर्छ। यसलाई रोक्न उच्चस्तरीय इन्क्रिप्टेड डिजिटल प्रणाली लागू गरी परीक्षा सुरु हुनुभन्दा केही मिनेट अघि मात्रै परीक्षा केन्द्रमा सुरक्षित तरिकाले ‘डिजिटल प्रिन्ट’ वा अनलाइन पहुँच दिने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ।
प्रश्नपत्र लिक गर्ने, किनबेच गर्ने र परीक्षा प्रणालीमा धाँधली गर्ने जो-कोहीलाई गैर-जमानती हिरासत र कडा सजायको कानुनी व्यवस्था हुनुपर्छ। परीक्षा सञ्चालन गर्ने बोर्ड तथा निकायहरूमा राजनीतिक हस्तक्षेप पूर्ण रूपमा अन्त्य गरी निष्पक्ष र स्वायत्त नियमनकारी आयोग गठन गरिनुपर्छ। परीक्षा जस्तो संवेदनशील विषयमा बारम्बार गल्ती र धाँधली हुँदा सम्बन्धित नेतृत्व वा शिक्षा मन्त्रीले नैतिकताका आधारमा जवाफदेही हुनुपर्छ। राजनीतिक नेतृत्वले केवल आश्वासन दिनेभन्दा पनि प्रणालीगत सुधारका लागि ठोस कदम चाल्नुपर्छ।
एक पटकको परीक्षा वा घोक्ने प्रणालीमा मात्रै आधारित मूल्याङ्कनले गर्दा प्रश्नपत्र लिकको कालोबजारी फस्टाएको हो। यसको सट्टा विद्यार्थीको निरन्तर आन्तरिक मूल्याङ्कन प्राक्टिकल क्षमता र सिर्जनशीलतालाई प्राथमिकता दिने परीक्षा प्रणाली लागू गर्नुपर्छ।
